Διάρροια: αιτίες, ερεθισμός και πρωκτολογικά συμπτώματα
Η διάρροια είναι μία κατάσταση που οι περισσότεροι άνθρωποι αναγνωρίζουν εύκολα στην καθημερινότητά τους: οι κενώσεις γίνονται πιο συχνές, πιο υδαρείς ή πιο δύσκολες στον έλεγχο. Πίσω όμως από αυτή την απλή εικόνα μπορεί να υπάρχουν διαφορετικοί μηχανισμοί. Άλλο πράγμα είναι ένα σύντομο επεισόδιο γαστρεντερίτιδας, άλλο η χρόνια διάρροια που επιμένει για εβδομάδες, άλλο η διάρροια που συνοδεύεται από αίμα ή βλέννα και άλλο η διάρροια που ερεθίζει την περιοχή του πρωκτού.
Στην καθημερινή πράξη, ο πρωκτολόγος βλέπει συχνά ασθενείς στους οποίους η διάρροια δεν είναι απλώς ένα εντερικό σύμπτωμα. Οι συχνές υδαρείς κενώσεις μπορεί να ερεθίσουν την περιοχή του πρωκτού, να προκαλέσουν κάψιμο, φαγούρα ή πόνο και να οδηγήσουν σε έξαρση ήδη υπάρχουσας αιμορροϊδοπάθειας ή ραγάδας.
ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ
ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΔΙΑΡΡΟΙΑ
Η διάρροια, στην καθημερινή γλώσσα, περιγράφει την κένωση που γίνεται πιο υδαρής, πιο συχνή ή πιο επιτακτική. Ο άνθρωπος δεν την αντιλαμβάνεται ως αφηρημένο ιατρικό ορισμό, αλλά ως αλλαγή στον τρόπο που λειτουργεί το έντερο μέσα στην ημέρα.
Στην ιατρική βιβλιογραφία, η διάρροια αναλύεται ανάλογα με τη διάρκεια, τη μορφή των κοπράνων, τα συνοδά συμπτώματα και τον μηχανισμό που την προκαλεί. Ένα επεισόδιο που κρατά λίγες ημέρες δεν έχει την ίδια σημασία με μία διάρροια που επιμένει για εβδομάδες. Μία διάρροια με αίμα ή βλέννα δεν περιγράφεται με τον ίδιο τρόπο όπως μία απλή υδαρής κένωση μετά από γαστρεντερίτιδα.
Για ένα πρωκτολογικό ιατρείο, η διάρροια έχει ιδιαίτερη σημασία όταν η συχνή επαφή των υδαρών κοπράνων με την περιοχή του πρωκτού δημιουργεί ερεθισμό, κάψιμο, φαγούρα, πόνο ή έξαρση αιμορροϊδικών συμπτωμάτων.
Η σύνδεση με την πρωκτολογία
Η διάρροια μπορεί να ξεκινά από το έντερο, αλλά οι συνέπειές της συχνά φαίνονται στον πρωκτό. Εκεί μπαίνει πρακτικά ο ρόλος του πρωκτολόγου, όταν το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στις κενώσεις, αλλά προκαλεί πόνο, αίμα, ερεθισμό ή επιδείνωση αιμορροΐδων και ραγάδας.
ΟΞΕΙΑ ΔΙΑΡΡΟΙΑ
Η οξεία διάρροια εμφανίζεται ξαφνικά και διαρκεί μικρό χρονικό διάστημα. Στην ανασκόπηση Acute Diarrhea in Adults, που δημοσιεύθηκε στο American Family Physician, αναφέρεται ότι στην εκτίμηση της οξείας διάρροιας λαμβάνονται υπόψη η έναρξη, η συχνότητα των κενώσεων, ο χαρακτήρας των κοπράνων, ο πυρετός, τα συνοδά συμπτώματα και οι πιθανές εκθέσεις ή παράγοντες κινδύνου.
Στην πράξη, το σύντομο επεισόδιο διάρροιας μπορεί να ερεθίσει γρήγορα την περιοχή του πρωκτού. Ένας ασθενής με προϋπάρχουσες αιμορροΐδες ή ραγάδα πρωκτού μπορεί να νιώσει έξαρση πόνου, καύσου ή αιμορραγίας μετά από πολλές υδαρείς κενώσεις μέσα στην ίδια ημέρα.
ΛΟΙΜΩΔΗΣ ΔΙΑΡΡΟΙΑ
Η λοιμώδης διάρροια αποτελεί μία από τις συχνότερες κατηγορίες οξείας διάρροιας. Στη βιβλιογραφία αναφέρονται ιογενή, βακτηριακά, παρασιτικά και άλλα μικροβιακά αίτια, με διαφορετική κλινική εικόνα ανάλογα με τον οργανισμό και το ιστορικό έκθεσης.
Σε άρθρα για την οξεία διάρροια στους ενήλικες, ο χαρακτήρας των κοπράνων, η συχνότητα, ο πυρετός, το ταξιδιωτικό ιστορικό, η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφών και η επαφή με άλλα άτομα με συμπτώματα αναφέρονται ως στοιχεία που βοηθούν στην κατανόηση της πιθανής αιτίας.
Όταν η λοιμώδης διάρροια συνοδεύεται από πολλές κενώσεις, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η απώλεια υγρών ή η εντερική ενόχληση. Η συνεχής τριβή και η υγρασία στην περιοχή του πρωκτού μπορούν να δημιουργήσουν πρωκτολογικά συμπτώματα, κυρίως κάψιμο, φαγούρα και πόνο.
ΧΡΟΝΙΑ ΔΙΑΡΡΟΙΑ
Η χρόνια διάρροια περιγράφεται στη βιβλιογραφία ως διάρροια που επιμένει για διάστημα μεγαλύτερο από τέσσερις εβδομάδες. Στην ανασκόπηση Chronic Diarrhea in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis, αναφέρεται ότι περίπου έως 5% του πληθυσμού επηρεάζεται από χρόνια διάρροια.
Η ίδια ανασκόπηση αναφέρει ότι η χρόνια διάρροια εξετάζεται μέσα από διαφορετικές ομάδες αιτιών: λειτουργικές διαταραχές, φλεγμονώδεις παθήσεις, δυσαπορρόφηση, φάρμακα, λοιμώξεις, ιστορικό επεμβάσεων και παθήσεις του παχέος εντέρου.
Στο πρωκτολογικό πλαίσιο, η χρόνια διάρροια έχει σημασία γιατί η επαναλαμβανόμενη υδαρής κένωση δεν ερεθίζει απλώς το έντερο. Μπορεί να κρατά την περιοχή του πρωκτού σε μόνιμη φλεγμονώδη ή ερεθιστική κατάσταση και να κάνει πιο έντονα συμπτώματα όπως πόνο, κάψιμο, αίμα ή φαγούρα.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΚΑΙ ΣΥΝΔΡΟΜΟ ΕΥΕΡΕΘΙΣΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ
Το σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου μπορεί να εμφανίζεται με διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή των δύο. Σε μελέτη 122 ενηλίκων με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, οι ασθενείς κατέγραψαν πόνο ή δυσφορία στο 33% των ημερών, φούσκωμα στο 28% των ημερών, αλλαγή στη μορφή των κοπράνων στο 25% των ημερών, αλλαγή στη δίοδο των κοπράνων στο 18% των ημερών και βλέννα στο 7% των ημερών.
Αυτά τα ποσοστά δείχνουν ότι η διάρροια ή η αλλαγή στις κενώσεις δεν εμφανίζεται πάντα μόνη της. Μπορεί να συνδυάζεται με φούσκωμα, κοιλιακή ενόχληση, αίσθημα ατελούς κένωσης ή βλέννα στα κόπρανα.
Όταν οι συχνές κενώσεις επιβαρύνουν την περιοχή του πρωκτού, η εικόνα μεταφέρεται από τη γαστρεντερολογική ενόχληση στην πρωκτολογική συμπτωματολογία. Τότε ο πρωκτολόγος αξιολογεί αν ο πόνος, το αίμα, το κάψιμο ή η φαγούρα προέρχονται από αιμορροϊδοπάθεια, ραγάδα, δερματικό ερεθισμό ή άλλη πάθηση της περιοχής.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΚΑΙ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΕΙΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ
Στις φλεγμονώδεις παθήσεις του εντέρου, όπως η νόσος Crohn και η ελκώδης κολίτιδα, η διάρροια σχετίζεται με την έκταση, την εντόπιση και τη δραστηριότητα της φλεγμονής. Στη βιβλιογραφία περιγράφονται μηχανισμοί όπως φλεγμονή του βλεννογόνου, διαταραχή απορρόφησης, αυξημένη κινητικότητα και επίδραση φαρμάκων ή αντιβιοτικών.
Όταν η διάρροια συνοδεύεται από αίμα, βλέννα, κοιλιακό πόνο, απώλεια βάρους ή συστηματικά συμπτώματα, η βιβλιογραφία τη συνδέει συχνά με φλεγμονώδη ή λοιμώδη πλαίσια. Στο site υπάρχουν ήδη σχετικά εσωτερικά θέματα για τη νόσο Crohn και την ορθίτιδα.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΜΕ ΑΙΜΑ Η ΒΛΕΝΝΑ
Η διάρροια με αίμα ή βλέννα έχει ιδιαίτερη θέση στη βιβλιογραφία, επειδή εμφανίζεται σε φλεγμονώδεις, λοιμώδεις και ορθοπρωκτικές καταστάσεις. Σε άρθρα για την πρωκτίτιδα και τη λοιμώδη πρωκτίτιδα αναφέρονται συμπτώματα όπως ορθικό αίμα, βλεννώδης έκκριση, τεινεσμός, επείγουσα ανάγκη για κένωση και ανορθικός πόνος.
Σε πρακτικό επίπεδο, ο ασθενής συχνά δεν ξεχωρίζει εύκολα αν το αίμα προέρχεται από το έντερο, το ορθό, τις αιμορροΐδες ή μία ραγάδα. Για αυτό στο πρωκτολογικό ιατρείο η ερώτηση δεν είναι μόνο «υπάρχει διάρροια;», αλλά και πού εμφανίζεται το αίμα, αν υπάρχει βλέννα, αν υπάρχει πόνος στην αφόδευση και αν τα συμπτώματα σχετίζονται με την περιοχή του πρωκτού.
Σχετικά άρθρα: Αίμα στα κόπρανα και Βλέννα στα κόπρανα.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΚΑΙ ΠΡΩΚΤΟΛΟΓΙΚΑ ΣΥΜΠΤΩΜΑΤΑ
Η διάρροια μπορεί να προκαλέσει έντονο τοπικό ερεθισμό. Οι συχνές υδαρείς κενώσεις αυξάνουν την υγρασία, την τριβή και την επαφή της περιπρωκτικής περιοχής με εντερικό περιεχόμενο. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε κάψιμο, φαγούρα, κοκκίνισμα, πόνο ή αίσθημα τραυματισμού μετά την αφόδευση.
Σε ασθενείς με προϋπάρχουσα αιμορροϊδοπάθεια, η διάρροια μπορεί να δημιουργήσει έξαρση συμπτωμάτων: περισσότερο πρήξιμο, ενόχληση, αίμα στο χαρτί ή πόνο. Σε ασθενείς με ραγάδα, οι συνεχείς κενώσεις και ο ερεθισμός μπορούν να κάνουν τον πόνο πιο έντονο.
Σε αυτό το σημείο η διάρροια παύει να είναι μόνο «θέμα εντέρου». Γίνεται και λόγος επίσκεψης σε πρωκτολόγο, όταν η βασική ενόχληση μεταφέρεται στον πρωκτό: πόνος, αίμα, κάψιμο, φαγούρα, πληγή, εξόγκωμα ή υποτροπιάζων ερεθισμός.
Σχετικά άρθρα: Πόνος στον πρωκτό, Φαγούρα στον πρωκτό, Αιμορροΐδες και Ραγάδα πρωκτού.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΑΝΤΙΒΙΟΤΙΚΑ ΚΑΙ CLOSTRIDIOIDES DIFFICILE
Η διάρροια μετά από αντιβιοτικά αναφέρεται στη βιβλιογραφία ως ξεχωριστό κλινικό πλαίσιο, επειδή η αντιβιοτική αγωγή μπορεί να επηρεάσει τη μικροβιακή ισορροπία του εντέρου. Το Clostridioides difficile αναφέρεται ως σημαντικό αίτιο διάρροιας και κολίτιδας σε συγκεκριμένες ομάδες ασθενών.
Όταν η διάρροια είναι έντονη ή επαναλαμβανόμενη, η περιοχή του πρωκτού μπορεί να εμφανίσει τα ίδια τοπικά προβλήματα: ερεθισμό, κάψιμο, πόνο, φαγούρα ή έξαρση αιμορροϊδικών συμπτωμάτων. Επομένως, ακόμη και όταν το αρχικό αίτιο βρίσκεται στο έντερο ή στη φαρμακευτική αγωγή, η τελική ενόχληση μπορεί να καταλήγει στον πρωκτό.
ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΑΠΟ ΧΟΛΙΚΑ ΟΞΕΑ ΚΑΙ ΜΙΚΡΟΣΚΟΠΙΚΗ ΚΟΛΙΤΙΔΑ
Στη χρόνια μη λοιμώδη διάρροια, η βιβλιογραφία αναφέρει τη διάρροια από χολικά οξέα και τη μικροσκοπική κολίτιδα ως σημαντικές αιτίες. Στις ευρωπαϊκές οδηγίες για τη μικροσκοπική κολίτιδα αναφέρεται ότι το κυρίαρχο σύμπτωμα είναι η χρόνια υδαρής μη αιματηρή διάρροια, η οποία καταγράφηκε σε ποσοστό 84% έως 100% των ασθενών σε 22 μελέτες.
Αυτό το στοιχείο έχει αξία γιατί δείχνει πως η υδαρής διάρροια μπορεί να υπάρχει ακόμη και όταν η ενδοσκοπική εικόνα φαίνεται φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική και η διάγνωση βασίζεται στην ιστολογική αξιολόγηση.
ΠΩΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΤΑΙ Η ΔΙΑΡΡΟΙΑ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ
Στη βιβλιογραφία για την οξεία διάρροια, το ιστορικό περιλαμβάνει την έναρξη, τη συχνότητα, τη μορφή των κοπράνων, τον πυρετό, τα συνοδά συμπτώματα, την πρόσληψη τροφής, το ταξίδι, την έκθεση σε άλλα άτομα με παρόμοια συμπτώματα και τη λήψη φαρμάκων.
Στην πρωκτολογική πράξη προστίθενται ερωτήσεις που αφορούν την περιοχή του πρωκτού: υπάρχει πόνος μετά την κένωση, υπάρχει αίμα στο χαρτί, υπάρχει κάψιμο, υπάρχει φαγούρα, υπάρχει αίσθημα πληγής, υπάρχει εξόγκωμα, υπάρχει γνωστή αιμορροϊδοπάθεια ή ραγάδα που επιδεινώθηκε μετά τη διάρροια.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η διάρροια μπορεί να είναι σύντομο επεισόδιο, χρόνια εντερική διαταραχή, λοιμώδης κατάσταση, εκδήλωση φλεγμονώδους νόσου ή αποτέλεσμα φαρμακευτικής επίδρασης. Για ένα πρωκτολογικό ιστολόγιο, όμως, η πιο σημαντική σύνδεση είναι η επίδραση της διάρροιας στην περιοχή του πρωκτού.
Οι συχνές υδαρείς κενώσεις μπορούν να ερεθίσουν το δέρμα, να προκαλέσουν πόνο, κάψιμο ή φαγούρα και να οδηγήσουν σε έξαρση αιμορροϊδικών συμπτωμάτων ή ραγάδας. Σε αυτή την περίπτωση η διάρροια δεν αντιμετωπίζεται μόνο ως εντερικό σύμπτωμα, αλλά και ως αφορμή πρωκτολογικής αξιολόγησης από πρωκτολόγο.
ΣΥΧΝΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΡΡΟΙΑ
Πόσο συχνή είναι η χρόνια διάρροια;
Στην ανασκόπηση Chronic Diarrhea in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis αναφέρεται ότι η χρόνια διάρροια επηρεάζει έως 5% του πληθυσμού.
Τι αναφέρεται για την οξεία διάρροια στους ενήλικες;
Στην ανασκόπηση Acute Diarrhea in Adults αναφέρεται ότι το ιστορικό της οξείας διάρροιας πρέπει να περιλαμβάνει την έναρξη, τη συχνότητα, τον χαρακτήρα των κοπράνων, τον πυρετό, τα συνοδά συμπτώματα και τους παράγοντες έκθεσης.
Τι ποσοστό βλέννας αναφέρεται στο ευερέθιστο έντερο;
Στη μελέτη Irritable bowel syndrome symptom patterns: frequency, duration, and severity, σε 122 ενήλικες με σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, η βλέννα καταγράφηκε στο 7% των ημερών παρακολούθησης.
Τι ποσοστά αναφέρονται στη μικροσκοπική κολίτιδα;
Στις ευρωπαϊκές οδηγίες για τη μικροσκοπική κολίτιδα αναφέρεται ότι η χρόνια υδαρής μη αιματηρή διάρροια καταγράφηκε σε ποσοστό 84% έως 100% των ασθενών σε 22 μελέτες.
Τι αναφέρεται για διάρροια με αίμα ή βλέννα;
Σε ανασκοπήσεις για την πρωκτίτιδα και τη λοιμώδη πρωκτίτιδα αναφέρονται ορθικό αίμα, βλεννώδης έκκριση, τεινεσμός, επείγουσα ανάγκη για κένωση και ανορθικός πόνος ως στοιχεία που μπορούν να συνυπάρχουν σε φλεγμονώδη ή λοιμώδη εικόνα του ορθού.
Πώς συνδέεται η διάρροια με τον πρωκτό;
Στην πρωκτολογική πράξη, οι συχνές υδαρείς κενώσεις μπορούν να προκαλέσουν τοπικό ερεθισμό, κάψιμο, φαγούρα, πόνο και έξαρση ήδη υπάρχουσας αιμορροϊδοπάθειας ή ραγάδας. Γι’ αυτό η διάρροια μπορεί να οδηγήσει τον ασθενή στον πρωκτολόγο όταν το κύριο πρόβλημα βρίσκεται πλέον στην περιοχή του πρωκτού.
Τι αναφέρεται για αντιβιοτικά και Clostridioides difficile;
Στη βιβλιογραφία για τη λοιμώδη και τη χρόνια διάρροια, το Clostridioides difficile αναφέρεται ως σημαντικό αίτιο διάρροιας και κολίτιδας, ιδιαίτερα σε πλαίσια προηγούμενης αντιβιοτικής αγωγής ή νοσηλείας.
Ποια διατύπωση ταιριάζει σε πρωκτολογικό άρθρο;
Η πιο φυσική διατύπωση είναι ότι η διάρροια δεν ενδιαφέρει τον πρωκτολόγο μόνο ως εντερική διαταραχή, αλλά κυρίως όταν προκαλεί ή επιδεινώνει συμπτώματα στην περιοχή του πρωκτού: πόνο, αίμα, κάψιμο, φαγούρα, ραγάδα ή αιμορροϊδική έξαρση.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ PUBMED / PMC
- Acute Diarrhea in Adults. PubMed. PubMed
- Chronic Diarrhea in Adults: Evaluation and Differential Diagnosis. PubMed. PubMed
- Irritable bowel syndrome symptom patterns: frequency, duration, and severity. PubMed. PubMed
- European guidelines on microscopic colitis: United European Gastroenterology and European Microscopic Colitis Group statements and recommendations. PMC. PMC
- Infectious proctitis: a necessary differential diagnosis in ulcerative colitis. PubMed. PubMed
- Separating Infectious Proctitis from Inflammatory Bowel Disease — A Common Clinical Conundrum. PubMed. PubMed
- Treatment of diarrhea in patients with inflammatory bowel disease: concepts and cautions. PubMed. PubMed
ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ ΚΑΙ ΘΕΜΑΤΑ
Το περιεχόμενο του άρθρου είναι αποκλειστικά ενημερωτικό, βασίζεται σε βιβλιογραφικές πηγές PubMed / PMC και δεν αντικαθιστά την κλινική εξέταση, τη διάγνωση ή την εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση.